Шатахууны хямрал хаалгыг тогшиж байхад cалбарын сайд Г.Дамдиннямын “чимээгүй бодлого”

Дэлхийн зах зээл дээр шатахууны үнэ өсөх дохио хэдийнэ өгөгдсөн. Томоохон олборлогч орнуудын шийдвэр, геополитикийн эрсдэл, нийлүүлэлтийн доголдол үүсээд байна. Харин Монгол Улс. Урьдын адил бэлтгэлгүй, урьдын адил хамааралтай, урьдын адил хариу арга хэмжээ нь тодорхойгүй.

Энэ бүхний төвд нэг л асуулт байна. Салбарын сайд Г.Дамдинням бодлого барьж байна уу, эсвэл нөхцөл байдалд зүгээр л урсч байна уу?

Гэнэтийн” хямрал гэж байх ёсгүй

Монголд шатахууны үнийн өсөлт бүр “гэнэтийн” мэт тайлбарлагддаг. Гэтэл бодит байдал дээр энэ бол давтагддаг, урьдчилан харах бүрэн боломжтой цикл. Дэлхийн зах зээлийн дохиог уншиж, эрсдэлийг тооцоолж, нөөц бүрдүүлж, бодлогоо бэлддэг улс орнуудын хувьд энэ бол хямрал биш—менежментийн асуудал.

Харин Монголд яагаад үргэлж “оройтож” хариу үйлдэл үзүүлдэг вэ? Эндээс л салбарын удирдлагын асуудал гарч ирнэ.

Нөөцгүй бодлого — бодлогогүйтэй адил

Шатахууны стратегийн нөөц бол аливаа улсын эдийн засгийн хамгаалалтын шугам. Гэтэл Монголд энэ ойлголт бодит утгаараа хэрэгждэггүй. Хэд хоногийн нөөцтэй вэ гэдэг асуултад ч тодорхой, ил тод хариулт байдаггүй.

Сайд Г.Дамдиннямын удирдлагын үед:

• Нөөцийн бодлого ил тод биш
• Хямралын үеийн төлөвлөгөө тодорхойгүй
• Үнэ тогтворжуулах механизм сул

Энэ бүхэн нийлээд нэг л зүйлийг хэлнэ: бэлтгэл алга.

Нэг эх үүсвэрийн “боолчлол”

Монгол Улс шатахууны импортын хувьд бараг нэг зах зээлээс бүрэн хамааралтай хэвээр байна. Энэ нь эдийн засгийн аюулгүй байдал талаасаа хамгийн том эрсдлүүдийн нэг.

Гэтэл:

• Импортын эх үүсвэрийг төрөлжүүлэх бодлого хаана байна вэ?
• Хөрш орнуудтай хийсэн бодит хэлэлцээрүүд юу болов?
• Альтернатив нийлүүлэлтийн сүлжээ бий болсон уу?

Эдгээр асуултуудын хариу тодорхойгүй хэвээр.

Сайд бодлого ярьж болох ч, үр дүн харагдахгүй бол тэр нь бодлого биш, зүгээр л яриа.

Газрын тос боловсруулах үйлдвэр: Улс төрийн лоозон уу, бодит шийдэл үү?

Олон жил яригдсан газрын тос боловсруулах үйлдвэр Монголын шатахууны хараат байдлыг бууруулах “түлхүүр” гэж нэрлэгддэг. Гэвч бодит байдал дээр:

• Төслийн явц удаашралтай
• Ил тод байдал хангалтгүй
• Хугацаа, үр дүн тодорхойгүй

Энэ төсөл бодит шийдэл болох уу, эсвэл улс төрийн гоё үг хэвээр үлдэх үү гэдэг асуулт улам хүчтэй тавигдаж байна.

Үнэ өсөхөд хэн хохирдог вэ?

Шатахууны үнэ өсөхөд хамгийн түрүүнд хохирдог нь жирийн иргэд:

• Тээврийн зардал өснө
• Хүнсний үнэ нэмэгдэнэ
• Амьжиргааны дарамт нэмэгдэнэ

Харин бодлого тодорхойгүй, хариуцлага сул үед энэ дарамтыг иргэд өөрсдөө үүрсээр л үлддэг.

Салбарын сайдын үүрэг бол энэ дарамтыг бууруулах. Гэтэл өнөөдөр иргэдэд бодит хамгаалалт мэдрэгдэж байна уу?

Чимээгүй байдал хамгийн том асуудал

Заримдаа буруу бодлогоос ч илүү аюултай зүйл байдаг — тэр бол ямар ч бодлого байхгүй мэт чимээгүй байдал.

Өнөөдрийн нөхцөлд салбарын сайд Г.Дамдинням:

• Эрсдэлийг урьдчилан харсан уу?
• Бэлтгэл хангаж чадсан уу?
• Иргэдээ хамгаалах бодит алхам хийсэн үү? гэсэн асуултуудад тодорхой, хэмжигдэхүйц хариу өгөх ёстой.

Учир нь шатахууны үнэ бол зүгээр нэг эдийн засгийн үзүүлэлт биш. Энэ бол төрийн бодлого хэр ажиллаж байгааг хэмжих шалгуур юм.